Een goede dood

Dit kortverhaal werd in juli 2026 gepubliceerd in literair magazine Tirade.

Het werk vroeg om een bepaald soort persoon, maar Naut was vijfentwintig, slordig, ongedurig. Zijn cv bestond uit een halve pagina met brede marges, bedoeld om aan te vullen; er nooit van gekomen. Toen hij over de drempel stapte, knikte hij evenwel naar de kapstok in de hoek alsof hij een voorbijganger groette. En in tegenstelling tot de andere kandidaten vroeg hij niet gelijk waarom iemand eigenlijk huizen van dode mensen opruimt.
Dat vond ik voldoende om hem aan te nemen.

Waar ik woonde, stapelden eenzamen zich op elkaar als boeken die niemand opensloeg. In hun appartementen – altijd appartementen, zelden huizen – zat radiatorwarmte gevangen in gordijnen, waren onhebbelijkheden opgezogen door het behang, hing een zweem van allesreiniger. Men kon het afgesloten luchtkussentjes noemen, waar nog ingepakte stiltes woonden. Het eerste wat ik altijd deed – nadat ik het kegeltje zout op een schotel aan de voordeur had gegoten – was een raam openen, zelfs in de winter. De frisse lucht verjoeg de geur niet, maar maakte tenminste van de ruimte weer een kamer.
Aan Naut ging dat – zeker in het begin – voorbij. Hij bewoog zich door de appartementen zonder angst om de muizen te verstoren. Bij onze eerste klus samen waren de planten zo dor dat de bladeren bij de minste aanraking tot stof vergingen. Bij de deur stond één schoen, de andere stond nergens. Naut vroeg niet wat bewaard moest worden en wat weg kon. Hij verplaatste, hield vast, gooide op de stapel. Dingen waren bezittingen, niets meer. Toch ging hij er niet neutraal mee om. Hij was er zorgvuldig mee, alsof ze makkelijk konden kneuzen, zoals met het pannetje jus op het fornuis, ingekookt tot een zwarte korst op de antiaanbaklaag.
‘Went de geur ooit?’ had hij gevraagd.
‘Hij verandert,’ antwoordde ik.
Hij peinsde en knikte en zei verder niets. Had ik hem de honkbaluitslagen voorgelezen, hij had niet anders gereageerd.
We kwamen pas de woningen in als de telefoontjes gepleegd waren en de formaliteiten afgehandeld. Soms stond er een ver familielid of een kletsende buur met een sleutel, gretig om zich van de plek te ontdoen. Vaker was er niemand. Dan lieten we onszelf binnen.
Ergens in zijn tweede maand ruimden we een plek op met een porseleinen theepot op de vensterbank. Een fijne barst kronkelde van de dekselrand naar de schenktuit: een lijn die zijn bestemming vergeten was. De pot zelf was niet bijzonder – wit porselein, kleine blauwe bloempjes – maar de barst trok Nauts aandacht. Terwijl ik de bruin verkleurde sofa in folie wikkelde, nam hij de pot vast en hield die in het licht van het keukenraam. Hij vroeg niets, kondigde niets aan, maar viste uit een lade een tube net niet uitgedroogde lijm, ging aan tafel zitten, zette de theepot tegen zijn handpalm en trok met vaste aandacht een lijmrand langs de barst. De overtollige lijm veegde hij weg met zijn mouw. Hij tilde de pot weer op. In het licht gekanteld ving de gelijmde breuk een glans die hij niet eerder had. Naut stelde voor dat de theepot – nadat we de rest uit de weg hadden geruimd – kon blijven staan, in een trapezium van licht in het midden van de woonkamer. Hij heeft me nooit gezegd waarom hij dat deed. Ik heb er nooit naar gevraagd.

In de maanden erna ontwikkelde zich tussen ons een zorgvuldig afgestemd ritme, zo kon men het noemen. Naut zweeg zelden. Hij vertelde hoe hij zijn leven wilde inrichten – een pad dat voortdurend van richting veranderde. Hij begon met zwemmen, stopte met roken, herschikte zijn gewoonten om ze dan weer in hun oude plooi te leggen. Hij verhuisde drie keer in vier maanden. Had nu eens een vriendin, dan weer niet. Hij geraakte kortstondig geobsedeerd door Marie Kondo en verviel dan in frustratie. Soms zei hij hoe hij zich voelde. Soms steeg het vanzelf uit hem op, als zuchtende warmte uit beton.
Hij leerde de appartementen lezen. Hij wees op de nette keukenkast voor specerijen, vroeg zich af of de vrouw ooit koriander had geproefd, en of het voor haar naar zeep had gesmaakt. Hij vond een stapeltje ongebruikte ansichtkaarten met zeezicht en suggereerde dat de man nooit de kust had bezocht. Soms bleef hij midden in een kamer staan en stopte hij twee minuten met werken om te luisteren, het hoofd schuin.
‘Hoort u dat?’ zei hij dan.
Als ik hem vroeg wat ik horen moest, haalde hij de schouders op en verontschuldigde hij zich.
‘Niets,’ zei hij vervolgens. ‘Ik zal me vergissen.’
Ik werkte in stilte, ook als hij sprak. Ik had niets te zeggen. Ik keerde iedere avond terug naar het appartement waar ik al sinds mijn aankomst woonde. ’s Avonds at ik misosoep, soms met paling, steeds met rijst. Ik las de verhalen van Akutagawa, waarin wreedheid en wraak in heldere zinnen geserveerd werden. Ik legde The Pale Fountains op de platenspeler en luisterde naar podcasts van mensen met kanker. Om de twee weken bezocht ik mijn dokter. Ik waste mijn handen langer dan nodig was en wachtte tot de afvoer van de wastafel het zeepspoor opgeslokt had. Ik bewaarde geen geheimen, maar er was nu eenmaal niets in mijn leven dat Naut kon interesseren, dacht ik, dus begon ik er niet over.
We werkten de zomer door, de herfst in, voorbij de winter, tot de eerste knoppen aan de bomen verschenen. We ruimden appartementen op waar een goede dood gestorven was, en andere, die niet ingeloste verwachtingen achterlieten. Naut zei geleidelijk minder, ik meer, tot we elkaar in evenwicht hielden, maar hij volhardde erin me met u aan te spreken.
Op een ochtend in mei liet hij een onschuldige zin vallen, zomaar.
‘Ik heb een beslissing genomen,’ zei hij. ‘Ik denk dat het tijd is om iets anders te proberen.’
Zijn ogen verrieden dat hij al eventjes vertrokken was; hij wachtte enkel tot zijn lichaam zou volgen. Ik begreep hem wel. Hij had geleerd het werk secuur te doen, en hij deed het schijnbaar graag genoeg, maar dit was geen baan waarin men te lang mocht blijven hangen. Dan werd men mij. Voor Naut lag er iets anders in het verschiet, al wist hij – zichzelf getrouw – nog niet precies wat.
‘Konden ze kiezen wanneer ze gevonden worden, zouden ze een voorkeur hebben, denkt u?’ vroeg hij bij onze laatste klus samen.
‘Ze kiezen enkel wat ze achterlaten,’ zei ik.
Toen hij voor het laatst vertrok, knikte hij – op dezelfde wijze waarop hij kapstokken groette. En hij was weg.

Het duurde even eer ik weer gewend was aan de stilte, maar ze werd opnieuw gewoonte, zoals ze dat twintig jaar geweest was, sinds ik het laatste traject van mijn broer gewandeld had en Kyoto verlaten had.
In het theehuis waar hij verpoosde, had ik de thee gedronken die hij besteld had. Ik had gehoopt dat de smaak iets zou onthullen, verborgen tussen bitter en zoet, maar het was gewoon thee. Ik bezocht de tempel op de heuvel waar hij nat zeewier in een schaal op het altaar gelegd had. Ik stapte over de gladde stenen in de beek die hij blootsvoets overgestoken had. Op een brug voelde ik een hand op mijn schouder, plots en vertrouwd, maar er was niemand.
Hij verscheen pas in de herberg waar hij zijn laatste nacht had doorgebracht. Mijn schoenen stonden op de plank waar hij de zijne achtergelaten had. De tatami rook naar het gros gasten dat er na zijn doortocht nietsvermoedend de slaap gevonden had.
Toen hij eindelijk kwam, was het zonder opsmuk of gebaar. Hij was er gewoon, in een hoek, alsof hij beleefd had gewacht en ik te laat was geweest. Hij was veranderd sinds ik hem het laatst had gezien. Zijn gelaat was tegelijk scherper en zachter. In zijn hemd stond het bovenste knoopje open. Maar hij was het, precies zoals ik me hem herinnerde.
Ik stelde elke vraag die ik hem stellen wilde, zonder dat hij antwoord gaf. Hoe meer ik sprak, hoe jonger we werden, tot hij acht was en ik vier, en we samen neushoornkevers zochten onder de boomschors. Op een gegeven moment raakten mijn woorden op en vulde de gastenkamer zich met het geluid van mijn ademhaling, al kon het ook de zijne zijn. Blijf waken tot ik wakker word, vroeg ik hem, dan heb ik nieuwe vragen voor je.
Toen ik mijn ogen opende, was zijn geest verdwenen. Zonder kennisgeving was hij afgedwaald naar de klif waarvan hij zich gestort had. Ik volgde het pad omhoog, door struikgewas, langs steen. De wind wakkerde aan. Ze blies de herinnering aan hem niet mijn hoofd uit, maar mijn botten in. Beneden klotste het oceaanwater onverschillig. Het schuim bleef aan de klif kleven en trok zich dan weer terug, zonder spoor.

Vier maanden na Nauts vertrek werd ik gebeld. Na een klacht over geuren was een jongeman dood aangetroffen in zijn bed. Een rijtjeshuis, geen appartement. Geen naam, louter een adres. Er stond geen buur op de dorpel, geen familielid. Ik goot de kegel zout op het schoteltje en liet mezelf binnen.
Op het moment dat ik binnenstapte, wist ik waar ik was. De objecten waren gerangschikt met een zorgvuldigheid die ik herkende: ze konden niet kneuzen. Ik opende het raam. De lucht veranderde. Ik veegde de komma stof van onder zijn bed tot een punt, dan een gedachtestreepje, en nam de zin weg die hij niet meer kon afmaken. Het sloeg nergens op dat ik dit voor hem deed – niet hij voor mij – maar men kiest niet wanneer men je vindt. Of wie.
In de keuken bromde de koelkast niet langer. Op de deur was een boodschappenlijstje geplakt: mdf, gaas, witte lijm – geen items afgevinkt. Er hing een apothekersbriefje voor bloedverdunners en plaatjesremmers. Hij was een vlotte verteller, maar had een aantal geheimen dicht tegen de borst gehouden. We verschillen minder van elkaar dan men denkt.
De vliering was enkel bereikbaar met een trap die uit het plafond klapte. Onder het dak rook het naar lijm en houtfineer. De plankenvloer stond vol met gestapelde maquettes: miniatuurmodellen van kamers die ik herkende; het appartement met de vergeelde gordijnen, de studio met de verdorde rododendrons, de flat met het te schuine dak. Hij had ze uit het geheugen nagebouwd met een verbazingwekkende precisie: hoe het meubilair stond, hoe het kleed was gekreukt, hoe een deurpost glad geworden was nadat een hand er duizendmaal over gewreven had.
Ik pakte een model op met nagemaakte eiken kasten tegen de muren en dik gehaakte tapijten in de eetkamer. De schaal maakte alles milder. Lichter. In het klein was de eenzaamheid bijna te verdragen.
Eén maquette sprong eruit. Die bevatte enkel een kartonnen theepot ter grootte van mijn duim, in een geschilderd geel trapezium, precies in het midden. De barst in de pot was aangegeven met een haarlijn van inkt, en versterkt met een dun laagje vernis. De zolder ving geen licht. De barst blonk niet.
Tegen de avond had ik alles ingepakt of weggegooid, behalve de modellen. Die plaatste ik – op één na – op de woonkamervloer, naast elkaar, verbonden zonder dat ze elkaar raakten. Een rij kamers, geen ruimtes. Een stad. Een leven. Een kapstok had Naut niet, dus groette ik maar de hoek waar die gestaan kon hebben, met een eenvoudige knik. Bij het openen van de deur verwaaide de zoutkegel.

Nu ik weer in Kyoto ben, staat het model dat ik voor mezelf hield op de lage tafel aan het raam van mijn gehuurde kamer. Elke avond vangt die het laatste licht in de breuk achter het vernis op de theepot, onder een hoek die ik niet kan voorspellen. Een flits, meer is het niet. Dan wordt de pot weer karton en verf.
Sommige avonden drink ik thee terwijl het gebeurt, en vind ik een smaak tussen zoet en bitter in. Andere avonden drink ik niets. Dan kijk ik gewoon hoe het licht binnenvalt, de breuk aanraakt en vertrekt.
En wanneer het weg is, is de kamer weer een kamer.